Categorieën
Tags

Zeven heuvels van Nijmegen

Oppidum

De vraag of de stad Nijmegen is gesticht op zeven heuvels houdt ook de vraag in wat onder Nijmegen verstaan wordt. Is het een stad die als zodanig continu bewoond is geweest, of meerdere keren is geschapen, dan wel verrezen? Hoe dan ook, een eerste versie, het vermeende Oppidum Batavorum, bestreek zeven aanwijsbare heuvelen. Net als Rome, of was het toch Jeruzalem? De grootschalige archeologie tot aan de oerbodem beschrijft tevens de effenende werking van de cultuurlaag.

Novimagum

De zeven heuvelen van middeleeuws Novimagum zijn pas aanwezig in de 14e eeuwse omwalde stad, die in de 13e eeuw is ontstaan uit een dorpsachtige nederzetting in de buurt van een 11e eeuws godshuis en een 12e eeuwse burg. Tot in de 16e eeuw komen er nog vier bij, waarmee het aantal hoogten op elf uitkomt. Over de vroege oorsprong en ontwikkeling van middeleeuws Nijmegen, als een stad op of tegen de heuvels, bestaan meerdere visies, maar het aantal hoogten blijft buiten beschouwing.

Vijf tot zeven

Vanaf 1650 tot 1950 was de stad Nijmegen gebouwd op vijf heuvelen, veelal benoemd als Hessenberg, Marienberg, Gruitberg, Klokkenberg en Hoenderberg. Vanaf 1825 duiken er ineens ook zeven heuvelen op, die echter nooit met naam genoemd worden. Voor een periode van 125 jaar lijken er twee plaatsen naast elkaar beschreven. Met twee fietsroutes zijn de zeven heuvels herkenbaar gemaakt in het landschap.

Heuvels 1e eeuw

1. Ubbergerberg, 2. Geertruidsberg, 3. Marienberg, 4. Hofberg, 5. Lindenberg, 6. Klokkenberg en 7. Gruitberg.

Heuvels 14e eeuw

1. Hofberg, 2. Lindenberg, 3. Klokkenberg, 4. Gruitberg, 5. Jansberg, 6. Hundisberg en 7. Hessenberg.

Categorieën
Tags

Zeven heuvels van Groesbeek

Heuvelgraven

Hoe verder met de Gelderse Zeven heuvelen? Noord-Brabant kent een Zevenbergen bij Oss, Drenthe meldt de Zeven Heuvels bij Hoogeveen en in Noord-Holland liggen de Zeven Bergjes bij Laren. Op deze locaties verwijst zeven naar zeventallen grafheuvels uit de prehistorie.Nijmegen lijkt, net als Rome en weer een ander Zevenbergen, gebouwd op zeven natuurlijke heuvels. In haar omstreken ligt ook een heuvelige weg, waarvan het aantal maar niet wil kloppen. In 2016 is daar naast het oude pad van Groesbeek naar Beek een zestal grafheuvels ontdekt, of is ook hier de zevende heuvel weg? Het blijft een kaartenhuis op een hellend vlak.

Cartografen

In 1570 prijkt in het Nederrijkswald een bospad vanaf de Heerlijkheid Groesbeek, met daarin in 1768 de Beeksche Straat, die in 1758 doorloopt in het Nederrijkswald. Dit bochtige pad sluit in de Meerwijken aan op de rechthoekige parkaanleg, waarvan de noordelijke zijde rond 1820 wordt doorgetrokken en in 1870 op de kaart wordt gezet als wandeling over de zeven heuvelen naar Groesbeek. Topografisch gezien heet de weg echter nog tot 1930 Berg en Dalsche baan. De huidige Zevenheuvelenweg stamt uit 1953, met de Siepseklef als tweede heuvel compleet omgelegd en de Boksheuvel half omzeild, waarmee het aantal stokt op zes.

7 heuvelen

1. Knotseklef, 2. Siepseklef, 3. Boksheuvel, 4. Hogeklef, 5. Vlierenberg, 6. Engelenberg en 7. Uilenpol.

Categorieën
Tags

Zevenheuvelenweg

Groesbeekseweg

In 1825 wordt de grote weg van Nijmegen naar Groesbeek de meeste allure van het Geldersch Lustoord toegekend, omdat deze door zijne rijzingen en dalingen, zeven heuvelen vormt, en even zo vele dalen, of valleien door een naschrijver. Een tocht tussen Berg en Dal en Groesbeek zit er niet in, want vanuit Berg en Dal wordt gekeerd op landgoed de Groote Vlierenberg. Vanaf 1880 linken andere schrijvende wandelaars door Nederland het telwoord-toponiem zeven heuvels of zeven heuvelen aan de weg tussen Groesbeek en Berg en Dal. De weg van Nijmegen naar Groesbeek is, na in 1848 te zijn ontdaan van alle bomen, in 1861 behoorlijk geëffend.

Bergendalsebaan

Terwijl rijkaards spreken over Zeven Heuvelen, nog tot 1848 op de Groesbeeksche baan, spreken aardrijkskundigen over Groesbeeksch gebergte of Mookerheide. Al voor de opkomst van de wielrijder stelt de recreatieve kampioen in 1888 dat de weg tussen Berg en Dal en Groesbeek over zeven heuvelen voert en een geograaf schrijft in 1907 over de weg over de zeven heuvelen, haaks op droogdalen aangelegd. Zeven kan iets anders betekenen, maar lijkt toch een telwoord, waarvan de eerste noemer in 1828 ook de formule keizerstad heeft gedeeld. In 1898 noemt een adjunctopzichter een stad met zeven heuvels en een weg over zeven heuvelen.

Over Zeven Heuvelen

Wandelkaarten met de tekst weg over Zeven Heuvelen, Zeven Heuvels, Zevenheuvelen of Zevenheuvels, overtreffen die met Berg en Dalsche Baan, de gebruikte term op topografische kaarten. Een vroege vermelding van de naam 7 heuvelen staat op een kaart in een Stuiversgids. De Zevenheuvelenweg heeft in werkelijkheid nog geen 25 jaar lang algemeen de naam en aantal heuvels bezeten.

Categorieën
Tags

Zevenheuvelenloop

Heuvelachtbaan

Net als de weg lijkt ook de Zevenheuvelenloop meer heuvels te beloven dan er zijn. Vijf duidelijke hoogten leiden echter de aandacht af van de Kenterberg, Hogeklef, Kwakkenberg en Huiselenberg, die lastiger op het parcours te vinden zijn. Verder ligt tussen de Kenterberg en Ketelberg een wegdam en zijn twee Langenbergen via een wegophoging versmolten, waardoor deze opgang inderdaad zo lang is.

Hoogteprofiel 7 heuvels Zevenheuvelenloop
1 Oeselenberg, 2 Langenberg, 3 Hogeklef, 4 Vlierenberg, 5 Engelenberg, 6 Brantberg, 7 Kwakkenberg. x1 Kenterberg, x2 Huiselenberg, v1 Ketelberg en v2 Lage Langenberg.

Mentale presentatie

De stad Kleve is gebouwd op drie bergen of veel meer heuvelen. Prima oplossing. Een landmeter kwalificeerde de Meerwijken als nogal heuvelig. De Hogeklef en Kenterberg passen het best bij de eerste vijf. De Kenterberg mist steilheid en de knik naar de streep op de Huiselenberg hoogteverschil. De getallen vijf, zeven of negen zijn echter allemaal goed, want het is de mens die zaken gestalte geeft.